Дарга нар, таныг ажилд авахаас татгалзаж буй шууд бус шалтгаан нь ажилгүйдэл бол та юу хийх вэ? Америкийн сэтгэл судлалын холбооноос гаргасан судалгаанаас ажилгүйдэл нь хүний үндсэн зан авирт өөрчлөлт авчрах шалтаг болдог: Ажилгүйдэл нь хүмүүс нээлттэй бус, шудрага бус, тааламжтай бус авиртай болдог. Энэ нь тэдэнд ажил хайхад нь саад болдог байна.

Байгууллагууд ур чадвар болон зан аашийн төрлүүдэд ихэд анхаарах болжээ. Учир тэд, эдгээр хүчин зүйлс хичнээн чухал гэдгийг ойлгож эхэлсэн байна. Мөн технологи тэднийг шалгах аргуудыг санал болгох болсон. “Universum”-ын 2020 оны төлөв цувралын гуравдах хэсгийн гол олж нээсэн зүйлсийн нэг нь энэ юм. Тэд 18 улсын 2000 гаруй ахлах гүйцэтгэх ажилтнуудаас судалгаа авчээ.

“APAC, Universum”-ийн гүйцэтгэх захирал, Ёоаким Строэн ажил олгогч нар албан ёсны мэргэжлийн ур чадвараас илүүтэй зан араншинд тулгуурлан ажилд авах нь нэмэгдэж байгаагийн шалтгааныг дүгнэжээ. “Та ямар төрлийн зан араншинтэй вэ?” гэсэн асуултыг та ярилцлага өгч байхдаа сонсоно гэж бодоогүй нь лавтай... ядаж өнгөрсөн арван жилийн хугацаанд.

Сонголт – Энэ үгнээс дараах бодол төрсөнөө та бүхэнтэйгээ хуваалцах гэсэн юм. Ажилд орох процессын үед “Сонгон шалгаруулалт” гэдэг нэр томъёо өргөн хэрэглэгддэг. Мэдээж энэ нь ажилд орох сонирхолтой байгаа хүмүүсээс хамгийн сайныг нь шилж сонгох тухай асуудал.
Шинэ ажилтныг сонгон шалгаруулах асуудал нь хэдийгээр ажил олгогч тал ажилд авах эс авах тухай шийдвэр гаргах эрхтэй ч таны болон танай байгууллагын сонголт оновчтой байх нь бас хангалтгүй юм. Учир нь ажилд горилогч танай байгууллагыг “Сонгож” өөрөөр хэлбэл тухайн ажил албан дээр ажиллах чин хүсэлтэй, итгэл үнэмшил нь баталгаажсан байх хэрэгтэй. Энэ ойлголтоос улбаалаад сонгон шалгаруулалтын үйл ажиллагааны гол бүрэлдэхүүн хэсэг, арга барил нь ярилцлага байдаг.

Миний нэг үйлчлүүлэгч борлуулагч ажилд авах ярилцлага маш сайхан ажил хийдэг.Тэрээр өөрийн компанидаа тохирох А-зэрэглэлийн ажилтны тодорхойлолтыг бий болгож чадсан нэгэн. Шилдэг сайн хүмүүстэй ярилцлага хийх үнэхээр их сонирхолтой гэдгийг нь хүн бүр мэднэ. Сонирхол татсан хэн нэгэн хүсэлт гаргагч түүнд хандахад тэрээр ихэнхдээ эхлээд утсаар ярилцлага хийдэг. Түүний ажилладаг компани нь гэр ахуйн засвар үйлчилгээ болон гал тогоо, сантехникийн тоног төхөөрөмжийн бизнес эрхлэдэг учраас борлуулалтын болон засал чимэглэлийн авъяастай нэгнийг хайдаг байна.

Төрийн жинхэнэ албаны удирдах албан тушаал нь хоёр түвшингээр зааглагдсан байдаг. Төрийн төсөвт байгууллагын ерөнхий менежерийн болон менежерийн албан тушаал гэж ангилна. Үүнээс Төсвийн байгууллагын удирдлага, санхүүжилтийн тухай хууль болон Төрийн албаны тухай хуулийн дагуу Ерөнхий менежерийн албан тушаалд зайлшгүй нээлттэй сонгон шалгаруулалтыг зохион байгуулна.
Төрийн албаны тухай хуулийн 17 дугаар зүйлийн 17.1, 17.4-т зааснаар төрийн жинхэнэ албаны  менежерийн түвшин /нэгжийн дарга/-ийн удирдах албан тушаалын сул орон тоог нөхөх боломжгүй тохиолдолд тухайн албан тушаалын ажлын байрны тодорхойлолт, захиалгыг үндэслэн нээлттэй сонгон шалгаруулалтыг Төрийн албаны зөвлөл болон салбар зөвлөлөөс зохион байгуулан дүгнэлт гарган томилох эрх албан тушаалтанд хүргүүлдэг журамтай.

Сүүлийн нэг жилийн хугацаанд хийсэн судалгаанаас харахад Монголын байгууллагуудын 91% хувь нь чадварлаг боловсон хүчин маш их дутагдалтай байна, ажилтнууд ажлаас гарах, орох нь их байна гэсэн хариултыг өгчээ. Жишээлбэл, бизнесийн салбар түүн дотроо хүний нөөц, маркетингийн чиглэлийн чадварлаг ажилтан олдохгүй байна , мөн социализмын үед бэлтгэгддэг байсан инженерийн боловсролтой хүмүүс одоо ховордчихож, сайн чадварлаг ажилтнууд дараагийнхаа залгамж холбоог бэлдээгүй байна гэдэг асуудал хаа сайгүй байна.

Сонголтын үйл явцын амжилт бүрдүүлэлтийн үйл ажиллагааны үр дүнгээс шууд хамаардаг. Бүрдүүлэлтийн үйл ажиллагаа нь олон тооны чадварлаг ажил горилогчдыг цуглуулж чадвал байгууллагын хувьд ажлыг сайн бөгөөд тогтвортой гүйцэтгэх хүнийг сонгож авах боломж нэмэгдэнэ.

Байгууллагад албан тушаалыг төлөвлөх шалтгаан нь түүний зорилттой холбоотой. Албан тушаалын төлөвлөлт нь хугацаанд үндэслэн байгууллагын хүний нөөцийн хэрэгцээг тогтоох, байгууллага дахь албан тушаалд хүрэх арга замыг мэдээлэх; байгууллагын төлөвлөгөөг хувь хүний албан тушаалтай нэгтгэж хүний нөөцийн хөтөлбөрийг сайжруулах гэсэн үндсэн зорилтуудтай байдаг. Албан тушаалыг төлөвлөхөд хувь хүн, менежер, байгууллага хариуцлага хүлээдэг байна. Хувь хүнд албан тушаалд хүрэх хувийн төлөвлөгөө байдаг. Түүнчлэн үүнд хүрэх арга замыг тодорхойлоход үүрэг хүлээдэг. Иймээс албан тушаалын төлөвлөлт нь ажилтанд мэдлэг, хүч, чадвараа зарцуулахад нөлөөлөх ба сонирхлыг нь хөгжүүлдэг байна. Хувь хүний албан тушаалын төлөвлөгөөг хөгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх нь чухал.